Tegoroczny Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan przesycony był motywami protestanckimi. 500-lecie reformacji zainspirowało organizatorów do przybliżenia historii ruchu reformacyjnego w Kościele powszechnym, rozpoczętego wystąpieniem Marcina Lutra w 1517 r. 19 stycznia podczas sesji naukowej pt. „Protestantyzm. Różnorodność i dialog” wykłady wygłosili: prof. Tadeusz J. Zieliński z ChAT, dr hab. Piotr Kopiec z KUL i ks. dr Grzegorz Brudny, proboszcz lubelskiej parafii ewangelicko-augsburskiej. Sesję poprowadził ks. prof. Sławomir Pawłowski SAC. Naukowe i modlitewne przedsięwzięcia tygodnia przygotowały: Archidiecezjalna Rada Ekumeniczna przy Metropolicie Lubelskim, Polska Rada Ekumeniczna oddział Lublin, Instytut Ekumeniczny KUL, Fundacja „Ponad Granicami” im. św. Jacka Odrowąża oraz Miasto Lublin.

Ojcowie reformacji

Piotr Kopiec zaprezentował sylwetki ojców reformacji. Naszkicował wpływ Marcina Lutra, Jana Kalwina oraz Filipa Melanchtona i Ulricha Zwinglego na charakter, idee i znamiona reformacji ewangelickiej. Należy pamiętać, że Luter nie był naukowcem, który posiadał sprecyzowany program badawczy i klarowny, systematyczny harmonogram postępowania. Prekursor reformacji pisał: „Prawdziwym teologiem zostaje się nie przez filozofowanie i spekulacje, lecz przez życie pośród pokus i walk, w których trzeba wytrwać. Kto łaski Chrystusowej dostąpić pragnie, ten zupełnie o sobie samym zwątpić musi”. Prelegent zwrócił uwagę na głęboką i bezkompromisową wiarę reformatora, za którą skłonny był on oddać wszystko. Za Anną Morawską przypomniał: „Luter odcisnął na reformacji piętno swej własnej osobowości. Do roli manifestu wyniósł subiektywne przeżycia, swój osobisty stosunek do Transcendencji”.

Filip Melanchton przyczynił się do reorganizacji systemu uniwersyteckiego w Niemczech i jest autorem jednego z najważniejszych podręczników dogmatyki protestanckiej „Locci Communis” oraz „Wyznania Augsburskiego” i „Apologii” tego wyznania. Kalwin jest przedstawicielem szwajcarskiego/helweckiego nurtu reformacji, który odróżniamy od nurtu niemieckiego/wittemberskiego. Kalwin, kojarzony z nauką o predestynacji i udziałem w spaleniu Michała Serweta, był osobowościowym przeciwieństwem Lutra.

Czy Kościół jest ewangelikalny?

Tadeusz J. Zieliński, historyk, teolog i jurysta, scharakteryzował współczesny protestantyzm ewangelikalny, tj. ponadkonfesyjny protestancki ruch pobożnościowy i model duchowości, który podkreśla konieczność doznania w życiu duchowego zwrotu i zobowiązanie do głoszenia świadectwa o tym nowo narodzeniu, regularnej lektury Pisma Świętego i stosowania go w życiu w ujęciu przyjętym w danej wspólnocie oraz pielęgnowania życia religijnego w małych grupach. Zachowuje zasady protestantyzmu, ale zmierza do przenikania do innych denominacji, w tym do wspólnot odnowy w kościelnych kręgach katolickich. – Trzeba zaznaczyć, że ewangelikalizm nie jest wyznaniem ani Kościołem czy denominacją. Aczkolwiek ewangelikalni protestanci są i w wyznaniach, Kościołach i w denominacjach – wyjaśniał prelegent. W świecie znana jest Armia Zbawienia, a w Polsce i u nas w regionie najbardziej ewangelikalny jest Kościół Zielonoświątkowy. Odruchem ewangelikalnym jest przenikanie do Kościołów stylu grup misyjno-charytatywnych, zjazdów piknikowych, stowarzyszeń ewangelizacyjnych wzorowanych na anglosaskich aliansach. – Pentekostalny model pobożności istnieje też poza protestantyzmem. Pewne jego elementy przejął ks. Franciszek Blachnicki. Samego protestantyzmu nie da się rozdzielić na sferę ewangelicką i ewangelikalną, bo stracilibyśmy najwybitniejszych przedstawicieli ewangelicyzmu – stwierdził Zieliński.

W dyskusji poruszono kwestię pietyzmu, purytanizmu, rygoryzmu oraz statystyki, które mówią o 300-550 mln protestantów ewangelikalnych, mających cechy: konwertyzm, biblizm, konwentyklizm. Interesującą okazała się kwestia ewangelikalnego syjonizmu. Jedną z jego form jest np. wspomaganie militarnej potęgi Izraela, który miałby odegrać rolę pogromcy podczas ostatecznego Armagedonu. Nurt staje się popularny wśród młodzieży kontestującej chrześcijaństwo i tzw. elit finansowych wyalienowanych z życia swoich Kościołów. Na zakończenie sesji ks. prof. Przemysław Kantyka, kierownik Katedry Teologii Protestanckiej Instytutu Ekumenicznego KUL, scharakteryzował 50 lat dialogu katolicko-luterańskiego. Przypomniał treść i losy „Konfesji Augsburskiej”, współczesną „Deklarację w sprawie nauki o usprawiedliwieniu” oraz dzieło „Od konfliktu do komunii”, które stawia za cel wspólny „Stół Pański”, czyli sens chrześcijańskiego dialogu.

Ekumeniczne posłowie

Zwieńczeniem tygodnia modlitw o jedność była prelekcja prof. Janusza Maciuszko pt. „Oblicza protestantyzmu”. 25 stycznia w galerii na Zamku Lubelskim zebrali się wyznawcy różnych konfesji chrześcijańskich. Spotkanie rozpoczął występ chóru parafii ewangelicko-augsburskiej w Lublinie. Wykonał on pieśni protestanckie różnych wieków z hymnem „Warownym Grodem jest nasz Bóg” i „Głoście chwałę mocarze”. Następnie przedstawiciel Metropolity Lubelskiego ks. Sławomir Pawłowski SAC zaprosił do wysłuchania wykładu J. Maciuszko, luteranina i wykładowcy Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Prelegent scharakteryzował nurty reformacji, odnosząc się do ustroju konsystorskiego i synodalnego, polemizował z mitem XVI-wiecznej tolerancji. Przypomniał o kryzysie historycznych Kościołów nurtu reformacyjnego. Podał przykłady polifoniczności protestantyzmu, relacji religii do władzy świeckiej oraz rozpowszechniania się obecnie swoistego protestantyzmu kulturowego. Podjął wątek wspólnot ewangelikalnych podkreślając, że wadliwie bądź właściwie pojmowana religijność może być środkiem budowania zła lub dobra. Na zakończenie na prośbę prowadzącego prawosławny arcybiskup lubelski i chełmski Abel udzielił zgromadzonym chrześcijańskiego pasterskiego błogosławieństwa. Przewodniczący lubelskiego oddziału Polskiej Rady Ekumenicznej ks. Andrzej Gontarek z parafii polskokatolickiej zaprosił sympatyków ruchu ekumenicznego na comiesięczne spotkania modlitewne, organizowane przez różne kościoły i wspólnoty chrześcijańskie Lublina w każdą ostatnią środę miesiąca. Najbliższe z nich odbędzie się 22 lutego na Zamku Lubelskim w kaplicy pw. Świętej Trójcy, a kolejne (w marcu) w kaplicy Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego.